Cultures and Cultural Production

«Η μνήμη του Υπαρκτού Σοσιαλισμού στη Γερμανία 30 χρόνια μετά: Η πολιτική εκθέσεων του Γερμανικού Ιστορικού Μουσείου και η διαχείριση των δημόσιων μνημείων της πρώην Ανατολικής Γερμανίας»

Τενεκετζής Αλέξανδρος

ΈρευναΣύντομο ΒιογραφικόΔημοσιεύσεις

Συνοπτική Περιγραφή της Έρευνας

Η ιστορία των εκθέσεων στο Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο και το μουσειολογικό τους σκεπτικό, καθώς και η διαχείριση δημόσιων μνημείων με επίκεντρο το Humboldt Forum, αποτελούν ένα υποδειγματικό πεδίο έρευνας για την κατανόηση της δημόσιας ιστορίας της ψυχροπολεμικής περιόδου, της ιστορίας της τέχνης και της διαχείρισης της δημόσιας μνήμης στη Γερμανία μετά το 1989.

Σε αυτό το πλαίσιο η παρούσα έρευνα σκοπό έχει:

(α) να μελετήσει τις πολιτικές μνήμης της ενωμένης Γερμανίας γύρω από το κομμουνιστικό της παρελθόν, όπως αποτυπώνονται στο Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο, μέσα από τις δεκάδες περιοδικές εκθέσεις που πραγματοποιήθηκαν από το 1989 και τη μόνιμη συλλογή του μουσείου που άνοιξε για το κοινό το 2006.

(β) να εξετάσει και να αναλύσει τη συμβολή του Μουσείου και των εκθέσεών του στη διαμόρφωση μιας κοινής γερμανικής ταυτότητας μέσα σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά και στην ταυτόχρονη ενσωμάτωση των πολιτών της πρώην Ανατολικής Γερμανίας στον νέον κρατικό σχηματισμό,

(γ) να διερευνήσει ποιες όψεις του Υπαρκτού Σοσιαλισμού και της μνήμης του 1989 ήταν αποδεκτές ώστε να γίνουν ορατές στη δημόσια σφαίρα μέσα από εκθέσεις έργων τέχνης και να εξετάσει εάν αυτή η επίσημη πολιτική μνήμης της Γερμανίας αναφορικά στην περίοδο της διαίρεσης και στην επέτειο του 1989 συμβαδίζει με τη διαχείριση μνημείων και κτηρίων ορόσημα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, όπως το πρώην κοινοβούλιο στο Βερολίνο και του Humboldt Forum, και

(δ) να μελετήσει, δευτερευόντως, τα σημεία όπου η πολιτική της Γερμανίας συγκλίνει ή αποκλίνει με τις πολιτικές μνήμης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως όσον αφορά μια ευρωπαϊκή ταυτότητα όπως αυτή αποτυπώθηκε κατά κύριο λόγο στο νεόδμητο «Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας» και στο σχεδιαζόμενο μνημείο για το Ολοκαύτωμα στις Βρυξέλλες.

Ο Αλέξανδρος Τενεκετζής είναι ιστορικός τέχνης, διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Είναι μεταδιδάκτορας ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης στο πεδίο των ψηφιακών ανθρωπιστικών σπουδών, ενώ υπήρξε ερευνητής ιστορικός τέχνης στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών – Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Στα τρέχοντα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εντάσσεται η Ιστορία της Ευρωπαϊκής και Ελληνικής Τέχνης, η Δημόσια και Ψηφιακή Ιστορία και Ιστορία της Τέχνης, η Ιστορία της Μνήμης, καθώς και η Ιστορία και η πολιτική των θεσμών της τέχνης, ενώ πρόσφατα εκδόθηκε η μελέτη του με τίτλο Τα μνημεία για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εικονομαχίες στην Ευρώπη του Ψυχρού Πολέμου (1945-1975). Σήμερα διδάσκει στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΣΕΠ), στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών για τη «Δημόσια Ιστορία» (το μάθημα εισαγωγής για τη Δημόσια Ιστορία και το μάθημα Ιστορία και Δημόσιος Χώρος) και στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα (Ιστορία της Νεοελληνικής Τέχνης).

ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΑ

  • Τα μνημεία για τον Β ́ Παγκόσμιο Πόλεμο, Εικονομαχίες στην Ευρώπη του Ψυχρού Πολέμου (1945-1975), Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος (πρόλογος), εκδόσεις Ασίνη, Αθήνα 2020.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΟΜΩΝ

  • Αλέξανδρος Τενεκετζής (επιμ.), Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης και η «Συντροφιά των Εννιά» (Πρακτικά ημερίδας, Κέρκυρα 30 Νοεμβρίου 2013), Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου – Εκδόσεις Άποψη, Αθήνα- Κέρκυρα 2016.
  • ΆΡΘΡΑ

Σε επιστημονικά περιοδικά και συλλογικούς τόμους (με κρίση)

  • «Από τη μνήμη για τον πόλεμο στον πόλεμο για τη μνήμη», Μνήμων, Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, τόμος 29, 2008, σελ. 275-295.
  • «Η λατρεία του καλλιτέχνη τον 21ο αιώνα», Ουτοπία, τχ. 86, Σεπτέμβριος- Οκτώβριος 2009, σελ. 171-183.
  • «The Obscure Realm of Memory in Cold War West Germany: The Politics of Public Monuments», Conflict, Memory Transfers and the Reshaping of Europe, Helena Gonçalves da Silva/ Adriana Alves de Paula Martins/ Filomena Viana Guarda/ José Miguel Sardica (επιμ.), Cambridge Scholars Publishing, Νιούκαστλ 2010, σελ. 36-52.
  • «Μονοπάτια της μνήμης στη μετεμφυλιακή Ελλάδα: η απεικόνιση της μνήμης του πολέμου του ’40 στη δημόσια μνημειακή τέχνη μέχρι το ’74», Νέα Εστία, τόμος 169, τχ. 1845, Ιούνιος 2011, σελ. 1222-1240.
  • «Ιστορίες σε πέτρα και χαλκό, Το Ολοκαύτωμα στα μνημεία Ισραήλ και ΗΠΑ την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου», Ιστορικά, τόμος 29, τχ. 56, Ιούνιος 2012, σελ. 171- 192.
  • «Οι μεταμορφώσεις της μνήμης: η δημόσια γλυπτική στην Ευρώπη του μεσοπολέμου», Ιστορία της Τέχνης, τχ. 1, χειμώνας 2013, σελ. 65-88.
  • «Τέχνη και πολιτική στον Ψυχρό Πόλεμο, Ο Διεθνής Διαγωνισμός Γλυπτικής για το ‘Μνημείο του Άγνωστου Πολιτικού Κρατούμενου’», Μνήμων, Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, τόμος 33, 2013-2014, σελ. 185-205.
  • Αλέξανδρος Τενεκετζής-Λευτέρης Σπύρου, «Τα μουσεία του Βερολίνου, Τέχνη- Ιστορία-Προπαγάνδα», Ουτοπία, τχ. 109, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2014, σελ. 121- 134.
  • Αλέξανδρος Τενεκετζής-Λευτέρης Σπύρου, «Τέχνη-Ιστορία-Ιδεολογία: Τα Μουσεία Τέχνης του Βερολίνου μετά το 1989», Τετράδια Μουσειολογίας, τχ. 10, 2015, σελ. 13-20.
  • Alexandros Teneketzis, Efthymia Moraitou, John Aliprantis, Yannis Christodoulou, George Caridakis, «Semantic Bridging of Cultural Heritage Disciplines and Tasks», Heritage, 2019, 2(1), 611-630; https://doi.org/10.3390/heritage2010040.
  • «Η δημόσια αναπαράσταση μιας δύσκολης μνήμης, Ο Εμφύλιος και η Αντίσταση στη δημόσια γλυπτική τις δεκαετίες ’80 και ‘90», Ιστορία και θεωρία της τέχνης – Τιμητικός τόμος για τη Νίκη Λοϊζίδη, Νίκος Δασκαλοθανάσης (επιμ.), εκδόσεις futura, Αθήνα 2019, σελ. 67-82.
  • «Exploring the emerging digital scene in art history and museum practice», Esboços: histories in global contexts (Special Issue «Digital and global history: New horizons for the historical inquiry»), vol. 27, no. 45, Μάιος-Αύγουστος 2020, σελ. 187-206.
  • «Lazaros Lameras», DER UNBEKANNTE POLITISCHE GEFANGEN, Ein internationaler Skulpturenwettbewerb zu Zeiten des Kalten Krieges (κατάλογος έκθεσης, KUNSTHAUS DAHLEM, 30 Οκτωβρίου 2020 – 21 Φεβρουαρίου 2021, Dahlem- Berlin), KUNSTHAUS DAHLEM, Βερολίνο 2020, σελ. 254-257.

Σε πρακτικά συνεδρίων

  • «Τέχνη και μνήμη τον 20ο αιώνα: Μεθοδολογικές αναζητήσεις», Η τέχνη στον 20ο αιώνα: Ιστορία, Θεωρία, Εμπειρία, Πρακτικά 3ου Διεθνούς Συνεδρίου Ιστορίας της Τέχνης στην Ελλάδα, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2009, σελ. 535-543.
  • Αλέξανδρος-Τενεκετζής-Μαρίνα Παπασωτηρίου, «Ο Κωνστ. Θεοτόκης και η ‘Συντροφιά των Εννιά’. Λόγος και εικόνα στην κοσμοπολίτικη Κέρκυρα των αρχών του 20ου αιώνα», Πρακτικά του Ι ́ Διεθνούς Πανιονίου Συνεδρίου, στη σειρά «Κερκυραϊκά Χρονικά», τόμος Β, Κέρκυρα 2016, σελ. 713-723.
  • «Η εικονογράφηση της Κερκυραϊκής Ανθολογίας: η πρόσληψη των νεωτερικών τάσεων από τη “Συντροφιά των Εννιά”», στο Αλέξανδρος Τενεκετζής (επιμ.), Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης και η «Συντροφιά των Εννιά» (Πρακτικά ημερίδας, Κέρκυρα 30 Νοεμβρίου 2013), Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου – Εκδόσεις Άποψη, Αθήνα- Κέρκυρα 2016 (ηλεκτρονική δημοσίευση στο http://corfu.nationalgallery.gr/), σελ. 29-50.
  • Markos Konstantakis, John Aliprantis, Alexandros Teneketzis, George Caridakis, «Understanding User eXperience aspects in Cultural Heritage interaction», στο Proceedings of 22nd Pan-Hellenic Conference on Informatics (PCI’18), ACM, Αθήνα
  • «Το αρχείο και η συλλογή του Γ. Ζογγολόπουλου», Πρακτικά Ε ́ Συνεδρίου Ιστορίας της ΤέχνηςΖητήματα ιστορίας, μεθοδολογίας, ιστοριογραφίας (Μουσείο Μπενάκη, 15/01/2016 – 17/01/2016), Αρετή Αδαμοπούλου, Λία Γυιόκα, Κωνσταντίνος Στεφανής (επιμ.), Εταιρεία Ελλήνων Ιστορικών Τέχνης – Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 2019, σελ. 571-587.
  • Αλέξανδρος Τενεκετζής, Αιτωλία (Αιλιάνα)-Αικατερίνη Μαρτίνη, «Η ανθρώπινη μορφή και οι διασυνοριακές της εκφράσεις στη σύγχρονη κερκυραϊκή τέχνη: Εύα Καρύδη, Νίκος Κόκκαλης», Πρακτικά, ΙΑ ́ Διεθνές Πανιόνιο Συνέδριο, Δώρα Μαρκάτου (επιμ.), Εταιρεία Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών, τόμος VI, Αργοστόλι 2020, σελ. 323-344.