The Human Mind and Its Complexity

«Μπορεί η προσωδία να βοηθήσει ασθενείς με μη ρέουσα αφασία να επανακτήσουν τις επικοινωνιακές τους δεξιότητες;»

Μαρτζούκου Μαρία

ΈρευναΣύντομο ΒιογραφικόΔημοσιεύσεις

Συνοπτική Περιγραφή της Έρευνας

Παρόλο που η αφασία είναι μια πολύ συχνή διαταραχή, οι νευρικές διεργασίες που επηρεάζουν την ανάρρωση παραμένουν άγνωστες. Ως αποτέλεσμα, δεν υπάρχουν ακόμα συγκεκριμένες, ευρέως αποδεκτές θεραπευτικές παρεμβάσεις για τη διαταραχή αυτή. Οι θεραπείες που βασίζονται στα προσωδιακά-μουσικά στοιχεία της ομιλίας, ωστόσο, έχουν χαρακτηριστεί ως πολλά υποσχόμενες. Μια από τις πιο γνωστές μεθόδους θεραπείας που βασίζεται κυρίως σε δύο στοιχεία της προσωδίας και της μουσικής, την τονικότητα και τον ρυθμό, είναι η Θεραπεία του Μελωδικού Επιτονισμού (ΘΜΕ, Melodic Intonation Therapy – ΜΙΤ)

Η ΘΜΕ αναπτύχθηκε αρχικά για την αύξηση της λεκτικής ικανότητας ασθενών με μη ρέουσα αφασία. Παρά το γεγονός ότι η ΘΜΕ έχει μεταφραστεί και προσαρμοστεί από την αγγλική σε πολλές γλώσσες (γαλλικά, πορτογαλικά, ιταλικά και ισπανικά) και έχει παρουσιάσει πολλά και σημαντικά οφέλη για τους ασθενείς, στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι μια σχεδόν άγνωστη θεραπεία.

Στόχος της προτεινόμενης μελέτης, λοιπόν, είναι η μετάφραση και η προσαρμογή της ΘΜΕ στην ελληνική γλώσσα και κουλτούρα, καθώς και ο έλεγχος της αποτελεσματικότητάς της μέσω της διεξαγωγής μιας πειραματικής έρευνας (παρέμβαση) σε Έλληνες ασθενείς με μη ρέουσα αφασία (αφασία τύπου Broca).

Για τον σκοπό αυτό, αφού γίνει η μετάφραση και προσαρμογή της ΘΜΕ στην ελληνική γλώσσα, κάνοντας όλες τις απαραίτητες αλλαγές στις λέξεις, τις φράσεις και τα προσωδιακά στοιχεία (ρυθμός, τονικότητα), στη συνέχεια θα διεξαχθεί η πειραματική έρευνα. Οι συμμετέχοντες που θα λάβουν μέρος στην έρευνα θα είναι συνολικά 8 ασθενείς με αφασία τύπου Broca. Σε 4 από αυτούς θα χορηγηθεί το θεραπευτικό πρόγραμμα της ΘΜΕ για μια περίοδο 12 εβδομάδων, ενώ οι υπόλοιποι θα παρακολουθήσουν τη συνήθη θεραπεία λογοθεραπείας (ομάδα ελέγχου).

Προκειμένου να έχουμε μία ξεκάθαρη εικόνα για τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας (π.χ. καλή κατανόηση/αντίληψη των μουσικών ή/και προσωδιακών στοιχείων), πριν από την παρέμβαση, θα ελεγχθεί και θα αξιολογηθεί η ικανότητα των ασθενών να κατανοούν μουσικό-προσωδιακά στοιχεία, όπως εναλλαγές στην τονικότητα, τον ρυθμό, τη διάρκεια και την ένταση. Η αξιολόγηση αυτή θα πραγματοποιηθεί μέσω της χρήσης μιας δοκιμασίας κατανόησης προσωδιακών-μουσικών στοιχείων η οποία θα δημιουργηθεί για τη συγκεκριμένη έρευνα.

Επιπλέον, για να είμαστε σε θέση να έχουμε μια σαφή εικόνα των αποτελεσμάτων της ΘΜΕ για κάθε ασθενή, θα συλλεχθούν δεδομένα τόσο από διαγνωστικά εργαλεία (π.χ. Διαγνωστική εξέταση της Βοστώνης για την Αφασία – ΔΕΒΑ), όσο και από λειτουργικές απεικονιστικές μεθόδους εξέτασης του εγκεφάλου, οι οποίες θα χορηγηθούν πριν την παρέμβαση, αμέσως μετά τη ΘΜΕ και μετά την πάροδο 3 μηνών από την ολοκλήρωση του θεραπευτικού προγράμματος. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούμε, επίσης, να ελέγξουμε αν οι πιθανές θετικές επιπτώσεις θα εξακολουθούν να υφίστανται και μετά την πάροδο ενός αρκετά μεγάλου χρονικού διαστήματος.

Ως εκ τούτου, η προτεινόμενη μελέτη θα προσφέρει μια δοκιμασία κατανόησης προσωδιακών-μουσικών στοιχείων, την ελληνική έκδοση της ΘΜΕ και πειραματικά δεδομένα από τη συστηματική χρήση της.

Η Μαρία Μαρτζούκου σπούδασε Ελληνική Φιλολογία με κατεύθυνση στη Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Συνέχισε τις σπουδές της στο τομέα της Ψυχογλωσσολογίας – Νευρογλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ της Αγγλίας, από το οποίο αποφοίτησε με άριστα με διάκριση. Πραγματοποίησε τη διδακτορική της έρευνα στον ίδιο τομέα (Ψυχογλωσσολογία – Νευρογλωσσολογία) στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Η διδακτορική της έρευνα με θέμα «Επεξεργασία Προτάσεων: Το διεπίπεδο Σύνταξης – Προσωδίας», χρηματοδοτήθηκε από την υποτροφία «Ηράκλειτος ΙΙ» και αξιολογήθηκε με άριστα. Κατά τη διάρκεια του διδακτορικού της επιλέχθηκε από το πρόγραμμα Erasmus Placement, το οποίο της έδωσε την ευκαιρία να συνεργαστεί με συναδέλφους και καθηγητές του Πανεπιστημίου της Κολωνίας στη Γερμανία. Από το 2009 έχει συνεργαστεί με διάφορα δημόσια και ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Από το 2014 έως σήμερα εργάζεται στο τμήμα Λογοθεραπείας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και από το 2016 έως σήμερα διδάσκει, ως μέλος ΣΕΠ, στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Ατόμων με Προβλήματα Προφορικού και Γραπτού λόγου» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστήμιου. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα σχετίζονται με την παραγωγή, την κατανόηση και τη χρήση της προσωδίας τόσο στη διάγνωση όσο και στην παρέμβαση. Επίσης, ασχολείται με την επεξεργασία προτάσεων από τυπικούς και μη τυπικούς πληθυσμούς καθώς και με τη μελέτη της κατάκτησης της πρώτης και δεύτερης/ξένης γλώσσας από ενήλικες, τυπικά αναπτυγμένα παιδιά και παιδιά με γλωσσικές διαταραχές.  Το ερευνητικό της έργο έχει δημοσιευθεί σε έγκριτα, ακαδημαϊκά περιοδικά, καθώς και σε πρακτικά συνεδρίων.

Επιλεγμένες Δημοσιεύσεις

  • Clahsen H., Martzoukou M. & S. Stavrakaki (2010). Τhe perfective past tense in Greek as a second language. Second Language Research, 26 (4): 501-525.
  • Martzoukou M, Papadopoulou D. & M.H. Kosmidis (2017). The Comprehension of Syntactic and Affective Prosody by Adults with Autism Spectrum Disorder Without Accompanying Cognitive Deficits. Journal of Psycholinguistic Research, 46 (6), 1573-1595.
  • Μαρτζούκου Μ. (2017). Σύνδρομο Asperger vs. Αυτισμός: περιγραφές, παρανοήσεις και διαγνωστικά κριτήρια. Στο Πρακτικά 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου Επιστημολογίας (σελ. 157-173). Καβάλα: Εκδόσεις Σαΐτα. (http://www.saitapublications.gr/2017/12/ebook.219.html?m=1)
  • Μαρτζούκου Μ., Παναγιωτίδης Α., Παπαγεωργίου Γ. & Γ., Νάσιος (2017). Η συντακτική προσωδία σε νέους και ηλικιωμένους ενήλικες. Στο Μελέτες για την ελληνική γλώσσα 37 (σελ. 867-878). Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών.
  • Nousia Α., Siokas V., Aretouli E., Messinis L., Aloizou A.M., Martzoukou M., Karala M., Koumpoulis Ch., Nasios G. & Dardiotis E. (2018). Beneficial effect of Multidomain Cognitive Training on the neuropsychological performance of patients with early-stage Alzheimer’s disease. Neural Plasticity, Volume 2018, Article ID 2845176, https://doi.org/10.1155/2018/2845176