The Study of the Human Past

«To μέλλον ως πεδίο διεκδίκησης: ελληνορθόδοξα παιδιά πρόσφυγες και δημογραφική μηχανική στα τέλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1914-1922)»

Ανδριανοπούλου Κωνσταντίνα

ΈρευναΣύντομο Βιογραφικό

Συνοπτική Περιγραφή της Έρευνας

Το θέμα της προτεινόμενης μεταδιδακτορικής έρευνας αφορά στα παιδιά πρόσφυγες του ελληνορθόδοξου μιλλέτ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918) και τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο (1919-1922). Σκοπός της έρευνας αρχικά είναι να εξερευνήσει το δίκτυο και τους μηχανισμούς περίθαλψης των χριστιανών παιδιών-προσφύγων από όλα τα εμπλεκόμενα κέντρα (κοινοτικό, εθνικό, διεθνές). Στη συνέχεια, η έρευνα θα εστιάσει στη διαμάχη μεταξύ των ανταγωνιστικών εθνικών κέντρων, συγκεκριμένα της νεοτουρκικής κυβέρνησης, από τη μια, και της ελληνορθόξης κοινότητας της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης, και του ελληνικού κράτους, από την άλλη, σε σχέση με την εθνοθρησκευτική ταυτότητα και το ανήκειν αυτών των παιδιών, ιδίως στο διάστημα 1919-1922. Στόχος της έρευνας είναι να μελετήσει τις πρακτικές που υιοθετούν και τον λόγο που αρθρώνουν οι φορείς των ανταγωνιστικών εθνικισμών για τα παιδιά-πρόσφυγες του πολέμου γενικά, και ειδικά για την εθνική ομάδα στην οποία ανήκουν.

Σε ό,τι αφορά το θεωρητικό πλαίσιο, θα προσεγγίσω το θέμα από την πλευρά της δημογραφικής μηχανικής των αντίπαλων εθνικισμών σε συνθήκες ολοκληρωτικού πολέμου, όπως ήταν ο Α Παγκόσμιος Πόλεμος. Επιπλέον, θα προσπαθήσω να φωτίσω το θέμα από την οπτική της σχέσης παιδικής ηλικίας και πολέμου, εντάσσοντάς το στη διεθνή ιστοριογραφική συζήτηση για τα παιδιά στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο. Τέλος, διαβάζοντας ανάμεσα στις γραμμές του αρχειακού υλικού που θα μελετήσω, θα αποτολμήσω να αναδείξω προσωπικές στάσεις και  στρατηγικές που διαμορφώνουν τα παιδιά-πρόσφυγες του πολέμου, οι οποίες ενδεχομένως τα φέρνουν σε αντίθεση με την κυρίαρχη πρόσληψη της ομάδας αυτής από τα διάφορα θεσμικά κέντρα. Με άλλα λόγια, θα προσπαθήσω να σταθώ κριτικά απέναντι στον κυρίαρχο λόγο της εποχής για τα δικαιώματα των παιδιών, ο οποίος τα παρουσίαζε συχνά ως ανυπεράσπιστα θύματα και όχι σαν δρώντα υποκείμενα.

Το θέμα των παιδιών-προσφύγων του ελληνορθόδοξου μιλλέτ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι μηχανισμοί που δημιουργήθηκαν για την διάσωση και περίθαλψη τους στο τέλος του Μεγάλου Πολέμου αποτελεί ένα εντελώς ανεξερεύνητο ερευνητικό πεδίο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αυτό έγκειται στο ότι φωτίζει μια άγνωστη πτυχή στη μελέτη του ελληνορθόξου μιλλέτ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και προσεγγίζει το ζήτημα της εθνικής ιδεολογίας, των εθνικών ανταγωνισμών και πρακτικών από μια νέα οπτική γωνία. Τέλος, αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης συζήτησης, ακαδημαϊκής αλλά και εξαιρετικά επίκαιρης, σε σχέση με τους ανθρωπιστικούς μηχανισμούς αρωγής, την αποτελεσματικότητα και τις μεθόδους τους σε περιόδους μεγάλων προσφυγικών ροών.

Η Κωνσταντίνα Ανδριανοπούλου σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (1994-1999) και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Οθωμανική και Τουρκική Ιστορία στο τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου (2004). Το 2014 υποστήριξε τη διδακτορική της διατριβή στο τμήμα Ιστορίας και Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου (θέμα: Η Ρωμαίικη Μειονότητα της Κωνσταντινούπολης στον Μεσοπόλεμο: κοινοτική συγκρότηση, ιδεολογία και η οριοθέτησή της στο τουρκικό εθνικό περιβάλλον. Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Σ. Αναγνωστοπούλου). Τον Ιούλιο του 2020 έγινε δεκτή ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο ίδιο τμήμα του Παντείου Πανεπιστημίου. Το θέμα της μεταδιδακτορικής της έρευνας αφορά στα ορφανά παιδιά-πρόσφυγες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (με έμφαση στην Κωνσταντινούπολη) κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι το 1922 (επιβλέπων καθηγητής: Α. Λυμπεράτος). Συμμετέχει ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο ερευνητικό πρόγραμμα Διακοινοτικές Μουσικές Γεωγραφίες της Κωνσταντινούπολης στην ύστερη Οθωμανική περίοδο (InterMusiG) που διεξάγει το εργαστήριο Εθνομουσικολογίας και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο παρελθόν έχει συμμετάσχει στα εξής ερευνητικά προγράμματα: «Μετανάστευση των ελληνορθόδοξων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στις Η.Π.Α., τέλη 19ου αιώνα-Α Παγκόσμιος Πόλεμος» (επιστημονική υπεύθυνος: Σία Αναγνωστοπούλου), στα πλαίσια του έργου «Πυθαγόρας ΙΙ-Ενίσχυση Ερευνητικών Ομάδων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο». «Gender and Inter-religious relations in South Eastern Europe and the Eastern Mediterranean (19th-20th centuries), École Française d’Athènes-Τμήμα Τουρκικών Σπουδών και Σύγχρονων Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών (συντονιστές: Τάσος Αναστασιάδης και Έφη Κάννερ).

Από το 2009 εργάζεται ως φιλόλογος στο Γυμνάσιο και το Λύκειο της Σχολής Μωραΐτη και συντονίζει το μάθημα της Ιστορίας στο Γυμνάσιο. Έχει παρακολουθήσει και συμμετάσχει σε διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα σχετικά με τη διδασκαλία της Ιστορίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.