The Study of the Human Past

«Ένα Περιβάλλον σε Μετάβαση: Τα τενάγη των Φιλίππων και η αποξήρανσή τους, 1913-1940»

Βλάχος Γιώργος Λ.

ΈρευναΣύντομο Βιογραφικό

Συνοπτική Περιγραφή της Έρευνας

Tο έργο θα εξετάσει την περιβαλλοντική ιστορία των τεναγών των Φιλίππων, ενός συστήματος βάλτων και υγροτόπων που βρισκόταν στην Ανατολική Μακεδονία και θα εστιάσει στην αποξήρανση που μετέτρεψε τα τενάγη σε αγροτική γη. Η βασική επιδίωξη του έργου έγκειται στο να αναγνωριστούν οι κοινωνικές επιπτώσεις που αυτή η αποξήρανση είχε στην εθνική και οικονομική ενσωμάτωση της Μακεδονίας στον κορμό του ελληνικού έθνους-κράτους.

Τα τενάγη των Φιλίππων κάλυπταν το νοτιότερο τμήμα της πεδιάδας της Δράμας και είχαν έκταση που συχνά έφτανε τα 35 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Μετά την προσάρτηση της Μακεδονίας, έγιναν συχνά αντικείμενο παραπόνων από τους κρατικούς γεωπόνους (νομογεωπόνους) που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά από προτροπή ή ανάθεση από το ελληνικό κράτος στην περιοχή με σκοπό την επίβλεψη της εντατικοποίησης του γεωργικού εκσυγχρονισμού. Οι σκέψεις για την αποξήρανσή των τεναγών εμφανίστηκαν αμέσως μετά την προσάρτηση της Μακεδονίας, ωστόσο, η έλλειψη διαθέσιμου κεφαλαίου εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης καθώς και οι επισφαλείς διεθνείς διπλωματικές συνθήκες από το 1913 έως το 1922 ανέβαλαν κάθε σοβαρή ενέργεια για την υλοποίηση ενός τέτοιου έργου. Η στάση άλλαξε γρήγορα με τη Συνθήκη της Λωζάννης και τη μαζική ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, όταν κατέστη σαφές ότι η διαθέσιμη αρόσιμη γη δεν ήταν αρκούσε για να καλύψει τις ανάγκες εποικισμού και διαβίωσης των Ορθοδόξων προσφύγων της Μικράς Ασίας, πολύ μεγάλο μέρος των οποίων κατέληξε στην Μακεδονία. Τα αρχικά δημόσια έργα στα τενάγη έλαβαν χώρα μόνο στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’30, στα πλαίσια του προγράμματος γεωργικού εκσυγχρονισμού της κυβέρνησης Βενιζέλου. Η αποξήρανση των τεναγών πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Monks-Ulen, που ήταν ήδη γνωστή στην ελληνική κυβέρνηση για προηγούμενα έργα υποδομής που είχε αναλάβει να φέρει εις πέρας. Όταν τελικά τα έργα ολοκληρώθηκαν, τα αποξηραμένα τενάγη των Φιλίππων απέφερεαν στο κράτος νέες εκτάσεις που διανεμήθηκαν τόσο στους Ορθόδοξους πρόσφυγες όσο και στους γηγενείς Μακεδόνες.

Σε αυτά τα ιστορικά πλαίσια, το έργο αυτό δεν θα εξετάσει την αποξήρανση των τεναγών των Φιλίππων απλά ως ένα έργο υδραυλικής μηχανικής αλλά και ως μία διαδικασία κοινωνικής μηχανικής. Αυτό συνεπάγεται ότι θα διερευνήσει το θέμα ως μιας πλατφόρμα πάνω στην οποία συνυφάνθησαν οι έννοιες της οικονομίας, του εθνικισμού και του εκσυγχρονισμού. Τελικός σκοπός της θα είναι να διερευνηθεί αν η αποξήρανση των τεναγών έγινε στα πλάισια επικοιστικών πολιτικών που αποσκοπούσαν στην εδαφική διασφάλιση της Μακεδονίας και την ανάδειξη της ως αναπόσπαστου μέρους του ελληνικού κράτους μέσω ενός περιβαλλοντικού έργου που εμπέδωσε την οκονομική επικράτηση των προσφυγικών πληθυσμών που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή.

Ο Γιώργος Λ. Βλάχος γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Το πρώτο του πτυχίο το πήρε από το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης της Νομικής Σχολής Αθηνών. Στη συνέχεια στράφηκε στην ιστορία λαμβάνοντας το μεταπτυχιακό του τίτλο από το τμήμα Ιστορίας του Leiden University στην Ολλανδία (Political Culture and National Identities). Το 2015 ξεκίνησε το διδακτορικό του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο (EUI) της Φλωρεντίας έχοντας λάβει πλήρη υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών. Ο τίτλος του διδάκτορα του απονεμήθηκε το 2019, όταν και υπερασπίστηκε με επιτυχία την διδακτορική του διατριβή που τιτλοφορείται “Where The Nation Would Dwell: The Hellenization of Southern Macedonia, 1913-19340”.

Το 2019 εξελέγη περιφερειακός αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Εταιρεία Περιβαλλοντικής Ιστορίας (ESEH) ενώ από τις αρχές του 2020 είναι εξωτερικός ερευνητικός συνεργάτης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικής Έρευνας). Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα έχουν ως επίκεντρο την νεώτερη περιβαλλοντική ιστορία της Ελλάδος σε συνάρτηση με θέματα εθνικισμού, εκσυγχρονισμού και καπιταλιστικής εκμετάλλευσης.