The Social World, Diversity, Institutions and Values

«Οικογενειακή Επανένωση Μετά Θάνατον – Οι Νεκροί Περάτες Συνόρων ως «Βιολογικοί Θανατο-πολίτες»»

Κουρούτζας Χρήστος, Τρουμπέτα Σεβαστή, Παρασκευόπουλος Δημήτρης

ΈρευναΣύντομα ΒιογραφικάΔημοσιεύσεις

Συνοπτική Περιγραφή της Έρευνας

Η παρούσα έρευνα αφορά στη διαδικασία ταυτοποίησης των νεκρών προσφύγων και μεταναστών μέσω της λήψης DNA, προκειμένου να παραδοθούν τα εν λόγω σώματα στις οικογένειες τους. Τη διαδικασία αυτή την θεωρούμε οικογενειακή επανένωση και διατυπώνουμε το ακόλουθο κεντρικό ερευνητικό ερώτημα: Σε ποιο βαθμό το γενετικό κριτήριο για την οικογενειακή επανένωση συμβάλει στη δημιουργία νέων μεταθανάτιων προσφυγικών και μεταναστευτικών υποκειμενικοτήτων, δεδομένου ότι σε αυτή τη διαδικασία, η οικογένεια και το άτομο δεν ορίζονται με κοινωνικούς αλλά με γενετικούς όρους. Αντλώντας από τις θεωρητικές έννοιες «βιολογική ιδιότητα του πολίτη» (Novas and Rose 2011) και «ιδιότητα του θανατο-πολίτη» (Simpson and Sariola 2013), προτείνουμε τον όρο «βιολογική ιδιότητα του θανατο-πολίτη» με τον οποίο περιγράφουμε τη συγκρότηση ενός μεταθανάτια βιολογικά καθορισμένου κοινωνικού υποκειμένου.

Οι στόχοι και ο σκοπός της προτεινόμενης έρευνας είναι οι εξής: α) να διερευνήσουμε τους τρόπους σύμφωνα με τους οποίους η βιολογία λειτουργεί ως πιστοποιητικό και επιτρέπει την επανένωση των νεκρών προσφύγων και μεταναστών με τη βιολογική τους οικογένεια, β) να εξετάσουμε την κατασκευή της μεταθανάτιας ταυτότητας των προσφύγων και μεταναστών ως μια ειδική μορφή υποκειμενικοποίησης, στην οποία εμπλέκονται τόσο τα εν ζωή μέλη της οικογένειάς τους, όσο οι κρατικές αρχές που είναι υπεύθυνες για την ταυτοποίηση των νεκρών σωμάτων, και γ) να επανεξετάσουμε τις επίκαιρες κοινωνιολογικές συζητήσεις σχετικά με τη βιολογική/γενετική ιδιότητα του πολίτη και την ιδιότητα του θανατο-πολίτη και να επεκτείνουμε τις εν λόγω συζητήσεις τοποθετώντας την εστίαση σε ένα ζήτημα που δεν έχει μελετηθεί, δηλαδή στα ίδια τα μέλη των οικογενειών, μέσα από την επεξεργασία της έννοιας της βιολογικής ιδιότητας του θανατο-πολίτη.

Η έρευνα βασίζεται στην ποιοτική μεθοδολογία των κοινωνικών επιστημών και συνδυάζει την ποιοτική ανάλυση αρχειακού υλικού με το εθνογραφικό πεδίο. Τα ευρήματα της εμπειρικής έρευνας θα αξιολογηθούν μέσω της κριτικής ανάλυσης λόγου. Η εμπειρική έρευνα θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα και το νησί της Λέσβου.

Ο Χρήστος Κουρούτζας ολοκλήρωσε τις διδακτορικές του σπουδές στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στο οποίο διδάσκει «Κοινωνικά Προβλήματα», «Κοινωνικές Ανισότητες» και «Ειδικά Θέματα Κοινωνικών προβλημάτων στη Σύγχρονη Ελληνική Κοινωνία», ως πανεπιστημιακός υπότροφος για το ακαδημαϊκό έτος 2019-2020. Έχει διδάξει τα μαθήματα «Κοινωνιολογία της παρέκκλισης», «Κοινωνία και Βιοπολιτική» και «Γενετική και Κοινωνικός Έλεγχος» ως πανεπιστημιακό υπότροφος σε προπτυχιακό επίπεδο, και εγκληματολογία, ως προσκεκλημένος εισηγητής, σε μεταπτυχιακό επίπεδο, στο ίδιο Τμήμα. Είναι μέλος του Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Εγκληματολογικές και Ποινικές Προσεγγίσεις της Διαφθοράς, του Οικονομικού και του Οργανωμένου Εγκλήματος», της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών, του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα άπτονται της Κοινωνιολογίας και Εγκληματολογίας της Γενετικής, του Θανάτου και του Σώματος. Είναι Εθνικός Αντιπρόσωπος του European Group for the Study of Deviance and Social Control, και μέλος επιστημονικών ενώσεων, μεταξύ των οποίων,  αναπληρωματικό μέλος του Δ.Σ. και ειδικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Εγκλήματος και του Κοινωνικού Ελέγχου και μέλος του Αντιρατσιστικού Παρατηρητηρίου του Πανεπιστήμιου Αιγαίου. Είναι κριτής στο επιστημονικό περιοδικό “Sociology Study Journal”. Έχει συμμετάσχει σε πανελλήνια/διεθνή συνέδρια και ημερίδες, σε ερευνητικά προγράμματα, και έχει συγγράψει άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και κεφάλαια σε συλλογικούς τόμους. Είναι συγγραφέας του βιβλίου Εγκληματολογία της Γενετικής (Πεδίο 2018).


Η Σεβαστή Τρουμπέτα είναι κοινωνιολόγος και διδάσκει Diversity Studies στο University of Applied Sciences Magdeburg-Stendal στη Γερμανία. Από το 2009 έως το 2016 ήταν επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, τμήμα κοινωνιολογίας, και το διάστημα 2015-2017 επισκέπτρια καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Freie Universität του Βερολίνου, στο Κέντρο Νέου Ελληνισμού (CeMoG). Νωρίτερα είχε θέσεις ως ερευνήτρια και διδάσκουσα στα πανεπιστήμια Albert-Ludwigs-Universität Freiburg i.Br, Freie Universität Berlin, Friedrich-Schiller-Universität Jena. Ήταν υπότροφος σε διάφορα πανεπιστήμια όπως στο Princeton University, Humboldt Universität Berlin (Kosmos-Excellence Initiative) και άλλα. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν κοινωνικές ανισότητες, σύνορα και μετανάστευση, μειονότητες (ιδιαίτερα Ρομά), ρατσισμό και φυλετικές θεωρίες, ευγονική, καθώς και τις χρήσεις της υγείας-ασθένειας στις εκφάνσεις κοινωνικών ανισοτήτων.

 


Ο Δημήτρης Παρασκευόπουλος ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές του σπουδές στην επιστήμη της Κοινωνιολογίας, παρακολούθησε επιτυχώς μεταπτυχιακό  πρόγραμμα ειδίκευσης στην Κοινωνική Έρευνα για την Τοπική Ανάπτυξη και την Κοινωνική Συνοχή και είναι Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Κατά το τελευταίο ακαδημαϊκό έτος (2018-2019), ήταν Πανεπιστημιακός Υπότροφος του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Tα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στα πεδία της κοινωνιολογίας και εγκληματολογίας του αθλητισμού, της μεθοδολογίας της κοινωνικής έρευνας, καθώς και σε ζητήματα κοινωνικού ελέγχου, διαδικασιών ασφαλειοποίησης και επιτήρησης. Έχει συμμετάσχει σε πανελλήνια και διεθνή συνέδρια, σε ερευνητικά προγράμματα, και έχει συγγράψει άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και κεφάλαια σε συλλογικούς τόμους. Έχει συμμετάσχει σε οργανωτικές επιτροπές επιστημονικών συνεδρίων.

Δημοσιεύσεις (επιλογή)

  • Κουρούτζας, Χ. (υπό έκδοση 2020). Πολιτικές της καραντίνας και τα «επικίνδυνα» βιολογικά υγρά της κρίσης: Η περίπτωση των «εκδιδόμενων οροθετικών γυναικών», Συλλογικός τόμος 2ο Συνέδριο της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου με τίτλο «Οι Κοινωνικές Επιστήμες σήμερα. Διλήμματα και προοπτικές πέρα από την κρίση», Μυτιλήνη, 06-09/06/2019.
  • Κουρούτζας, Χ. (2019). Το Έγκλημα Αποδίδει; Κρατικά-εταιρικά Εγκλήματα στην Ελλάδα. Στο Σ. Βιδάλη, Ν. Κουλούρης & Παπαχαραλάμπους, Χ. (επιμ.) Εγκλήματα των Ισχυρών. Διαφθορά, οικονομικό και οργανωμένο Έγκλημα. Αθήνα: Εκδόσεις ΕΑΠ.
  • Kουρούτζας, Χ. (2018). Εγκληματολογία της Γενετικής. Αθήνα: Πεδίο.
  • Κουρούτζας, Χ. (2018) Από τον «Εγκληματία Άνθρωπο» στα «Εγκληματικά Γονίδι- α». Γενετικός λόγος και εξουσία στη γενετικοποίηση της παρεκκλίνουσας συμπε- ριφοράς. Στο Αρτινοπούλου, Β., Βιδάλη, Σ., Γεωργούλας, Σ., Θεμελή, Ό., Κουλού- ρης, Ν. Κ., Παπανικολάου, Γ. (επιμ.) Εξουσίες, επιστημονική ουδετερότητα και ε- γκληματολογικός λόγος. 50 χρόνια Howard Becker «Whose side are we on?» Συμβο- λές στο πρώτο συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Εγκλήματος και του Κοινωνικού Ελέγχου. Αθήνα 24-27 Μαΐου 2016. Αθήνα: ΕΕΜΕΚΕ, σσ. 60-77. Διαθέ- σιμο στο: http://www.eemeke.org/441409592.
  • Κουρούτζας, Χ. (2016) Η γενετικοποίηση της παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς και οι κοινωνίες του «γενετικού ρίσκου»: Γονιδιακά «μεταλλαγμένοι» ή κάποιοι από εμάς;, Πρακτικά 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου: H ελληνική κοινωνία στο σταυροδρόμι της κρίσης έξι χρόνια μετά. Διαθέσιμο στο: http://www.hellenicsociology.gr/sites/default /files/praktika _ 5οu_sunedriou_me_isbn.pdf, σελ 256-266.
  • Κουρούτζας, Χ. (2016). Η Γενετικοποίηση της Παρεκκλίνουσας Συμπεριφοράς. Συμβολή στην Κριτική Εγκληματολογία και την Κοινωνιολογία της Γενετικής, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
  • Kouroutzas, C. (2012) “Forensic Science and Criminology. The role of the Medical Coroners. A Pilot qualitative research in Greece”. In Georgoulas, S. (ed.) The Politics of Criminology. Berlin: LIT Verlag.

 

Συμμετοχή σε Συνέδρια (επιλογή)

    • Κουρούτζας, Χ. Ιχνηλατώντας το θάνατο των «Άλλων»: Σύνορα και διαδρομές των νεκρών σωμάτων προσφύγων και μεταναστών. Ημερίδα του ΕΚΚΕ και του Τμήματος Κοινωνιολογίας, της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών, του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με θέμα: «Ξένος» ή «Ξένιος»; Έρευνες για το μεταναστευτικό – προσφυγικό ζήτημα». Αθήνα 2019.
    • Κουρούτζας, Χ. Death Politics and Bare Heterogeneity: Crimes of the Powerful in the “World of the Dead”. 45th Annual Conference of the European Group for the Study of Deviance and Social Control “Uncovering Harms: States, corporations and organizations as criminals”, Laboratory of Sociology of Youth, Leisure and Sports, Department of Sociology, School of Social Sciences, University of the Aegean, Mytilene 2017.
    • Κουρούτζας, Χ. Όψεις Κοινωνιολογίας του Θανάτου: Από το «υγρό νεκροταφείο» στους «τάφους των αριθμών», Laboratory of Sociology of Youth, Leisure and Sports, Department of Sociology, School of Social Science, University of the Aegean and Co-operative Institute for Transnational Studies, “Crossing borders”, Mytilene 2016.

  • Trubeta, “Hybride Rassen-Kontaktzonen-Multiple Grenzen. Der Diskurs über die ‚Mittelmeerrasse’”, in Monika Albrecht (Hrsg.), Europas südliche Ränder –Interdisziplinäre Perspektiven auf Asymmetrien, Hierarchien und Postkolonialismus-Verlierer. transcript-Verlag 2020, 57-77
  • Trubeta, “Vaccination and the refugee camp: exercising the free choice of vaccination from an abject position in Germany and Greece”, Journal of Ethnic and Migration Studies, July 2018, DOI: 10.1080/1369183X.2018.1501269
  • Trubeta, Physical Anthropology, Race and Eugenics in Greece 1880s-1970s. Leiden & Boston: Brill Academic Publishers (Balkan Studies Library, Vol. 11) 2013
  • Λ. Παπαστεφανάκη, Μ. Τζανάκης, Σ. Τρουμπέτα (επιμ.), Διερευνώντας τις κοινωνικές σχέσεις με όρους υγείας & ασθένειας: η κοινωνική ιστορία της ιατρικής ως ερευνητικό πεδίο, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο 2013, ISBN: 978-960-9430-09-8; ebook: http://elocus.lib.uoc.gr/dlib/9/f/0/metadata-dlib-1387190108-85492-30497.tkl
  •  Σ. Τρουμπέτα (επιμ.), Το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα – Διαβάσεις και μελέτες συνόρων. Αθήνα, Παπαζήσης 2012
  • Promitzer, S. Trubeta, M. Turda (eds.), Hygiene, Health and Eugenics in Southeastern Europe to 1945, Budapest & New York: CEU Press, 2011
  • Σ. Τρουμπέτα, “Η επίδραση της φυλετικής υγιεινής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών κατά τον μεσοπόλεμο”, στο Φυλετικές θεωρίες στην ελλάδα. Προσλήψεις και χρήσεις στις επιστήμες, την πολιτική, τη λογοτεχνία και την ιστορία της τέχνης κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα, επιμ. Έφη Αβδελά et al., Εκδόσεις Πανεπιστημίου Κρήτης & Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ηράκλειο 2017, σ. 99 – 128
  • Trubeta, “‘Rights’ in the grey area: undocumented border crossers on Lesvos”, Race & Class 56/4 (2015), 56–72
  • Trubeta, “Roma as homines educandi: A collective subject between educational provision, social control, and humanism”, in Maja Miskovic (ed.), Roma Education in Europe: Practices, Policies, and Politics. Routledge (2013), p. 15-28

  • Georgoulas, S. and Paraskevopoulos, D. (forthcoming 2020) «Youth, Policing and Football Violence in Greece. A critical criminological approach». In: “Taking the field”: research, interconnections, reflections on sport and criminality. 
  • Παρασκευόπουλος, Δ. (2018) «Παιχνίδια Εξουσίας»: Η πολιτική Ανατομία της Επιτηρούμενης Κερκίδας. Μυτιλήνη: Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Αιγαίου (Διδακτορική Διατριβή).
  • Παρασκευόπουλος, Δ. (2018) «Προσδιορίζοντας το περιεχόμενο της οπαδικής βίας στον αθλητισμό,  μανιχαϊσμός και ασφάλεια στην εξέδρα». Στο: Β., Αρτινοπούλου, Σ., Βιδάλη, Σ., Γεωργούλας, Ό., Θεμελή, Ν. Κ., Κουλούρης και Παπανικολάου, Γ. (επιμ.) (2018). Εξουσίες, επιστημονική ουδετερότητα και εγκληματολογικός λόγος. 50 χρόνια Howard Becker «Whose side are we on?» Συμβολές στο πρώτο συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Εγκλήματος και του Κοινωνικού Ελέγχου. Αθήνα: ΕΕΜΕΚΕ (σσ.417-433).
  • Γεωργούλας, Σ. και  Παρασκευόπουλος, Δ. (2013) «Η εξάρτηση της τυπολατρίας και η σύνδεση της με τη νεανική οπαδική βία. Μία μελέτη περίπτωσης». Στο: Α. Κουμουλά και Σκλάβου, Κ. Εξαρτήσεις στην εφηβεία: Οι κίνδυνοι, η πρόληψη και η αντιμετώπιση τους. Αθήνα: Τμήμα Ψυχιατρικής Παιδιών και εφήβων του Γενικού Νοσοκομείου Αττικής Σισμανόγλειο – Αμαλία Φλέμιγκ Ν.Π.Δ.Δ. (σσ. 119-137).
  • Κουρούτζας, Χ. και Παρασκευόπουλος, Δ. (2014) «Οι «Κένταυροι» στην άνθηση του «Νεοφασισμού» εντός της Ελληνικής κοινωνίας». Κοινωνίας Δρώμενα, 2 (4), σσ. 38-48.
  • Kouroutzas C. and Paraskevopoulos D. (2013) “Body, Borders and Biometric Control. The violation of Human Rights in migrants. A qualitative research in Greece”.  Antigone, anno VIII, n. 3, pp. 125-144.
  • Παρασκευόπουλος, Δ. (2011) Παρουσίαση Συλλογικού Τόμου: “Politics of Criminology – Critical studies on deviance and social control”.  Νέοι, Έγκλημα και Κοινωνία, τ.3, Νοέμβριος, σσ. 73-76.