Cultures and Cultural Production

«Επιτελώντας την Ασούρα στον Πειραιά: Προς μια σιιτική ποιητική ‘πολιτισμικής οικειότητας’ με ελληνικές ενσώματες πρακτικές πίστης»

Χατζηπροκοπίου Μάριος, Τσιμπιρίδου Φωτεινή

ΈρευναΗμερίδαΣύντομο ΒιογραφικόΔημοσιεύσεις

Σύντομη Περιγραφή της Έρευνας

Η προτεινόμενη έρευνα εξετάζει την τελετουργία της Ασούρα, όπως επιτελείται από την Πακιστανική σιιτική κοινότητα στον Πειραιά. Η Ασούρα είναι η μέρα του πένθους για το μαρτύριο του Ιμάμη Χουσσέιν: εγγονoύ του Προφήτη και Τρίτου Ιμάμη, ο οποίος ηγήθηκε μιας εξέγερσης εναντίον του Ομμαϋά Χαλίφη Γιαζίντ Ά και τελικά αποκεφαλίστηκε στην μάχη της Κερμπαλά το 680 μ.Χ. Στη μάχη αυτή βασίζεται το κεντρικό αφήγημα γύρω από το οποίο οι Σιιίτες Μουσουλμάνοι συγκροτούν την πολιτική τους ταυτότητα ως μετανάστες και την θρησκευτική τους ταυτοποίηση ως μειονότητα σε σχέση με τους Σουννίτες Μουσουλμάνους στην Ελλάδα. Η Ασούρα τιμάται κάθε χρόνο μέσω τελετουργιών θρήνου και δημοσίων ακολουθιών που συμπεριλαμβάνουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτομαστίγωμα.

Η εκτός συμφραζομένων εστίαση στην πράξη του αυτομαστιγώματος, η οποία υπερτονίζεται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, επανισχυροποιεί τοπικά στερεότυπα για τις πρακτικές της σιιτικής κοινότητας ως «ασύμβατες» με «ελληνικές» πολιτισμικές αξίες. Κοινωνικές αναπαραστάσεις των Σιιτών ως «βαρβαρικών Άλλων» ανακαλούνται συχνά στο δημόσιο λόγο ώστε να υποστηρίξουν ισλαμοφοβικά και φυλετικοποιημένα αφηγήματα αντικοσμοπολιτισμού. Αντιμέτωποι ωστόσο με την ξενοφοβία και την κοινωνική αποξένωση, οι Σιίτες επιχειρούν συστηματικά να αρθρώσουν αντι-αφηγήματα «πολιτισμικής οικειότητας» (Herzfeld 2005), τα οποία δίνουν έμφαση στις ομοιότητες μεταξύ της δικής τους θρηνητικής τελετουργίας και ποικίλων ενσώματων επιτελέσεων πίστης από τα πολιτισμικά συγκείμενα του ελλαδικού χώρου, όπως το προσκύνημα στην Τήνο (Dubisch 1996) ή τα Αναστενάρια (Danforth 1989).

Η προτεινόμενη έρευνα έχει έναν τριπλό στόχο. Πρώτον, καταγράφει τον πολιτικό αγώνα της κοινότητας να προάγει διαλεκτικά και πρακτικά ένα όραμα πολιτειότητας βασισμένο σε ενσώματες και συν-αισθηματικές συνισταμένες υποκειμενικότητας. Δεύτερον, αναλύει τον πλούσιο μετασυμβολικό χαρακτήρα που η Ασούρα εκλαμβάνει σε ένα μεταναστευτικό πλαίσιο, καθώς μεταμορφώνεται σε ένα ιδίωμα έκφρασης και διαχείρησης αισθημάτων απώλειας που συνδέονται με μεταναστευτικές διαδρομές. Τρίτον, εκκινώντας από την περίπτωση της Ασσούρα, αλλά και διευρύνοντας την ερευνητική οπτική με αναφορά σε άλλα παραδείγματα θρηνητικών επιτελέσεων, εξετάζει πώς η ποιητική της «πολιτισμικής οικειότητας» αρθρώνεται εκ νέου σε σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές, με επίκεντρο τις παραστατικές τέχνες.

Ημερίδα

«Η επιτέλεση του θρήνου ως παραγωγή ‘πολιτισμικής οικειότητας’: από την τελετουργία της Ασούρα σε σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές»

Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών
Αμφιθέατρο Giorgio DeChirico
Σάββατο 23 Νοεμβρίου 2019

Η ημερίδα πραγματοποιείται στο πλαίσιο της έρευνας με τίτλο «Επιτελώντας την Ασούρα στον Πειραιά: Προς μια σιιτική ποιητική ‘πολιτισμικής οικειότητας’ με ελληνικές ενσώματες πρακτικές πίστης», που χρηματοδοτήθηκε από το Κέντρο Έρευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (ΚΕΑΕ) κατά το έτος 2019.

 

Συνδιοργάνωση: Εργαστήριο Μελέτης του πολιτισμού, των Συνόρων και του Κοινωνικού Φύλου http://cbg-lab.uom.gr/en/



Πρόγραμμα

10:00: Καλωσόρισμα και εισαγωγή ημερίδας

10:15-11:30: 1η συνεδρία [γλώσσα: ελληνικά]: Η επιτέλεση του θρήνου ως παραγωγή ‘πολιτισμικής οικειότητας’: από την Ασούρα στα Αναστενάρια. Συντονίστρια: Φωτεινή Τσιμπιρίδου

 

10:15-10:30 Φωτεινή Τσιμπιρίδου (Πανεπιστήμιο Μακεδονίας)

«Το πένθος και ο θρήνος ως πρακτικές θρησκευτικής πίστης στα Ανατολικά της Μεσογείου: από τις λαϊκές δοξασίες στην επιτέλεση της πολιτισμικής οικειότητας»

10:30-10:45 Μιράντα Τερζοπούλου (Ακαδημία Αθηνών)

«Μετατρέπoντας το άυλο και αόρατο των μύθων σε ορατό και αποκαλυπτικό του παρόντος: έμφυλες ασυμμετρίες στις θρηνητικές τελετουργίες»

10:45-11:00 Μάριος Χατζηπροκοπίου (Πανεπιστήμιο Μακεδονίας/ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας)

«Ανάμεσα στην πολιτική της διαφοράς και την ποιητική της ‘πολιτισμικής οικειότητας’: επιτελώντας την Ασσούρα στον Πειραιά»

 

11:00-11:30 Συζήτηση

11:30-11:45 Διάλειμμα

 

 11:45-13:00: 2η συνεδρία [γλώσσα: ελληνικά]: Εικόνες της Ασούρα στην Ελλάδα: φωτογραφία, τηλεόραση, ντοκιμαντέρ. Συντονίστρια: Μιράντα Τερζοπούλου

11:45-12:00 Ασσίρ Χαϊντέρ (δημοσιογράφος/ εκπρόσωπος Συλλόγου Πακιστανών Σιιτών Μουσουλμάνων Ελλάδας)

«Ασούρα και σιιτική ορατότητα στην πόλη της Αθήνας: μια οπτική ‘από τα μέσα’»

12:00-12:15 Τάσος Βρεττός (φωτογράφος)

«Να δώσω σώμα»

12:15-12:30 Ελπίδα Σκούφαλου (κινηματογραφίστρια)

«Τελετουργίες: ένας άλλος ρόλος»

 

12:30-13:00 Συζήτηση

13:00-14:00 Διάλειμμα για φαγητό

 

14:00-14:25 Προβολή ταινίας

Ashura (24΄, Köken Ergun, 2013)

 

14:25-15:40 3η συνεδρία [γλώσσα: αγγλικά] :Από τη θρηνητική τελετουργία στη σύγχρονη τέχνη: ο/η εθνογράφος ως περφόρμερ. Συντονίστρια: Βασσιλική Λαλιώτη (ΕΚΠΑ)

14:25-14:40 Köken Ergun (Freie Universitat Berlin)

«Τελετουργίες της Ασούρα στη γειτονιά Ζαϋναμπίγια της Ισταμπούλ»

14:40-14:55 Sinibaldo de Rosa (Exeter University)

«Τελετουργία, Επιτέλεση και Μνημόνευση σε αλεβίτικα συγκείμενα»

14:55-15:10 Bernard Muller (EHESS/ Cologne)

«Τελετουργία και επανεκδραμάτιση: η επιτέλεση ως όχημα έρευνας και η ανθρωπολογία ως μέσο κοινωνικής αναγνώρισης»

 

15:10-15:40 Συζήτηση

15:40-16:00 Διάλειμμα

 

16:00-16:45 Κεντρική ομιλία, «Āshūrā»–ή, η Μαρτυρική Μνήμη ως Προϋπόθεση της Πιθανότητας μιας Απροϋπόθετης μνήμης, Jalal Toufic (Hong Kong Baptist University)

Σχολιασμός: Βασσιλική Λαλιώτη

16:45-17:45 Προβολή ταινίας

The Lamentation Series: the Ninth Night and Day (60΄, Jalal Toufic 2005)

 

17:45-18:00 Διάλειμμα

 

 18:00-19:30 4η Συνεδρία [γλώσσα: ελληνικά]:Λατρευτικές πρακτικές ως παραστασιακό υλικό: ο/η περφόρμερ ως εθνογράφος. Συντονιστής: Μάριος Χατζηπροκοπίου

18:00-18:15 Εύα Γιαννακοπούλου (εικαστικός/περφόμερ)

«Θηλυκότητες και λατρείες, επιτελεστικές πρακτικές και καταγραφή»

18:15-18:30 Γιάννης Παππάς (εικαστικός/ περφόμερ)

«Spatial Ataraxia.»

18:30-18:45 Κωνσταντίνος Ντέλλας (ηθοποιός/σκηνοθέτης)

«Ψηλαφώντας το πένθος στον παραστατικό χώρο: οι τελετουργίες του θρήνου ως σκηνική λειτουργία»

18:45-19:15 Συζήτηση

19:15-19:30 Διάλειμμα

 19:30-21:00 Προβολή ταινίας

«Άκουσα το Θεό να κλαίει» (86΄, Ελπίδα Σκούφαλου 2010)

 


Αφίσα Ημερίδας (JPG)

Πρόγραμμα Ημερίδας (PDF)

Ο Μάριος Χατζηπροκοπίου σπούδασε ιστορία και θέατρο στη Θεσσαλονίκη και εικαστικές τέχνες στο Παρίσι. Ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στην κοινωνική ανθρωπολογία (Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales de Paris) ως υπότροφος της γαλλικής κυβέρνησης και του ιδρύματος Μιχελή, και τη διδακτορική του διατριβή στις σπουδές θεάτρου και επιτέλεσης (Aberystwyth University) με πλήρη υποτροφία του ιδίου πανεπιστημίου. Διδάσκει σύγχρονες θεωρίες του θεάτρου και του δράματος στο Πανεπιστήμιο Πατρών (2018,-9, χειμερινό εξάμηνο) και έχει διδάξει μαθήματα ανθρωπολογίας, θεάτρου και επιτέλεσης στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Bahia, το πανεπιστήμιο του Aberystwyth και το Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τα ερευνητικά και διδακτικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν σε επιτελέσεις μετανάστευσης και προσφυγικότητας, σύγχρονες επαναγνώσεις του αρχαίου δράματος, επιτελέσεις του φύλου και της σεξουαλικότητας, τελετουργικές επιτελέσεις θρήνου, καθώς και στις σχέσεις μεταξύ θρησκευτικής τελετουργίας και καλλιτεχνικής πρακτικής.

 

 

 


Η Φωτεινή Τσιμπιρίδου είναι Καθηγήτρια  «Οικονομικής και Πολιτικής Ανθρωπολογίας της ΝΑ Ευρώπης» (Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας- Θεσσαλονίκη). Απόφοιτος του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας (ΑΠΘ), Δρ. της EHESS στο Παρίσι. Εχει διδάξει στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (1992-2003). Επισκέπτρια Ερευνήτρια  στο College de France  EHESS-Paris (1996), Τμήμα Ανθρωπολογίας Harvard MA (1999), Τμήμα Κοινωνιολογίας Bilgi-Istanbul (2008), Mimar Sinan Fine Arts University-Istanbul (2015-2016).  Ασχολείται ερευνητικά με ζητήματα πολιτικής ανθρωπολογίας, θρησκεία και φύλο (μειονότητες, Ισλάμ, εθνικισμοί, κουλτούρα του κράτους και πολιτειότητα, αστεακή εθνογραφία, εξουσία, φύλα και κινηματική δράση) στο χώρο των Βαλκανίων, της Τουρκίας (Istanbul) και της Μέσης Ανατολής (Oman).

 

 

 

 

Επιλεγμένες Δημοσιεύσεις

  • Chatziprokopiou, Marios, ‘Queering the archive of Greek laments’, Journal of Greek Media & Culture, forthcoming spring 2019.
  • Chatziprokopiou, Marios, ‘Hosting the lament(s) of Others? Tensions and antinomies in Dries Verhoeven’s No Man’s Land’, Journal of Greek Media & Culture, 3:2, pp. 161–176, 2017.
  • Chatziprokopiou, Marios and Hatziprokopiou, Panos, ‘Between the poetics of difference and the politics of similarity: Performing Ashura in Piraeus’, Journal of Muslims in Europe, 6:2, pp. 1- 19, 2017.
  • Chatziprokopiou, Marios, ‘Lamenting (with the) “Others”, “Lamenting our Failure to Lament”? An auto-ethnographic account of the vocal expression of loss,’ in Voice Studies: Critical Approaches to Process, Performance and Experience (Ed. by Ben Macpherson and Konstantinos Thomaidis), Routledge, London and New York, 2015.
  • Chatziprokopiou, Marios and Kear, Adrian, ‘Mourning’ (dictionary entry), in Vocabulary for the Study of Religion (VSR), Brill, 2015.
  • Chatziprokopiou, Marios, ‘24 Juillet 1967: La reconstitution imaginaire d’une soirée du 4em workshop de la libre expression’. in Lebel, Jean-Jacques et Michaël, Androula, Les happenings de Jean-Jacques Lebel, ou l’insoumission radicale, Paris: Hazan, pp. 202-21, 2009.

 

  • Tsibiridou & D. Stamatopoulos (2008) Orientalism at the limits. From the Ottoman Balkans to the Contemporary Middle East. Athens: Kritiki [in Greek].
  • Tsibiridou & N. Palantzas (eds) (2013) Myths of the Other in the Balkans. Representations, Social Practices, Performances. Thessaloniki: (eBook ISBN 978-960-8096-05-9) http://online.anyflip.com/wiwn/vglf/mobile/index.html
  • Deltsou and F. Tsibiridou (guest editors), Semiotics and Fieldwork: On Critical Ethnographies, Punctum. International journal of semiotics 2:2 December 2016 file:///C:/Users/user/Downloads/Punctum22-forweb-v1.pdf
  • Deltsou and F. Tsibiridou (guest editors) (2017), “Introduction” and eds Urban lives and protests in neoliberal times: Art, aesthetics and solidarity as possibilities. The Greek Journal of Social Research (special issue 149 B/) https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/ekke
  • Tsibiridou and M. Bartsidis, “‘Dignity’ as glocal civic virtue: Redefining democracy in the era of neoliberal governmentality”, στο Sabah Alnasseri (ed.) Arab Revolutions and Beyond, New York: Macmillan-Palgrave 2016: 31-54.
  • Tsibiridou (2016) “Dissemination paper on NATIONLESS project”, NATIONLESS, Artan Sadiku and Gjorgje Jovanovik (eds), Institute of Social Sciences and Humanities-Skopje: 26-38. http://nationlessproject.weebly.com/publication.html
  • Deltsou and F. Tsibiridou (guest editors), Introduction – Semiotics and Fieldwork: On Critical Ethnographies, Punctum. International journal of semiotics 2:2 (pp. 5-13) December 2016
  • Tsibiridou (2018). “An Ethnography of Space, Creative Dissent and Reflective Nostalgia in the City Centre of Global Istanbul”, in Pardo, I. and Prato, G. (eds) The Palgrave Handbook of Urban Ethnography (pp. 405-426). Palgrave-Macmillan.
  • Τsibiridou, Fotini  (2017) Creativity, Counterpublics and Çapulcu [looters] Cosmopolitics in Beyoǧlu (Istanbul)”,  in E. Deltsou and F. Tsibiridou (guest editors), Urban lives and protests in neoliberal times: Art, aesthetics and solidarity as possibilities. The Greek Journal of Social Research (special issue, 149 B/)  https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/ekke/article/view/15815
  • Φ. Τσιμπιρίδου (2018) «Η πατριαρχία ως αιχμαλωσία στη μετασοβιετική εποχή: βότκα ανδρισμός επί της οθόνης και θυμωμένες φεμινίστριες στην κάμερα», Φεμινιστιqα, τεύχος 1 http://feministiqa.net/i-patriarxia-os-aixmalosia-sti-metan/