The Social World, Diversity, Institutions and Values

«Η αρχιτεκτονική ως ποίηση στην καθημερινή ζωή: Οι χώροι και οι χρόνοι του καθημερινού μέσα από το αρχείο της Άννης Βρυχέα»

Σταυρίδης Σταύρος, Στριγκλόγιαννης Σέργιος, Καρυστιναίου-Ευθυμιάτου Ερνεστίνα

ΈρευναΣύντομα Βιογραφικά

Συνοπτική Περιγραφή της Έρευνας

Η αρχιτεκτονική της καθημερινής ζωής, ο βιωμένος χώρος, καθώς και ζητήματα φύλου, κατοικίας και κατοίκησης αποτέλεσαν τις βασικές ανησυχίες και τα κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα στην προσωπική, επαγγελματική και ακαδημαϊκή πορεία της καθηγήτριας της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Ε.Μ.Π., Άννης Βρυχέα (1944-2005). Θέτοντας πάντα ως αφετηριακό σημείο την υπεράσπιση του δικαιώματος στην πόλη, το υλοποιημένο και ερευνητικό της έργο εμβάθυνε στη συμμετοχή των χρηστών στην παραγωγή των χώρων και των χρόνων του καθημερινού, παράλληλα με μία διαρκή προσπάθεια κατάργησης χωρικών αποκλεισμών και κοινωνικών διακρίσεων.

Ο καινοτόμος για τα ελληνικά δεδομένα σχεδιασμός της εναλλακτικής πρότασης με τη συμμετοχή των κατοίκων για την ανάπλαση του προσφυγικού συνοικισμού της Θήβας, η συμβολή της στη συνδιάσκεψη Habitat II, η πολυδιάστατη έρευνά της σχετικά με ζητήματα φύλου και χώρου, οι αγώνες της για τη διάσωση των προσφυγικών πολυκατοικιών της λεωφόρου Αλεξάνδρας, μεταξύ άλλων, έθεσαν νέες θεωρητικές και πρακτικές βάσεις μιας εναλλακτικής παραγωγής, οικειοποίησης και νοηματοδότησης του αστικού χώρου ‘από τα κάτω’, διευρύνοντας με τον τρόπο αυτό τα όρια της αρχιτεκτονικής σκέψης και πράξης. Πώς όμως σχετίζεται με τη σημερινή συγκυρία η καινοτόμος προσέγγιση της Άννης Βρυχέα στα ζητήματα του χωροχρόνου του καθημερινού και της έμφυλης διάστασης της κατοίκησης;

Η προτεινόμενη έρευνα έχει ως αρχικό στόχο, ξετυλίγοντας το νήμα της επαγγελματικής και ερευνητικής δραστηριότητας της Α.Βρυχέα, α) να επανεστιάσει στην ευαισθησία με την οποία προσέγγιζε την αρχιτεκτονική της καθημερινής ζωής θέτοντας ως αφετηρία το ερώτημα της ίδιας της καθηγήτριας: «Μέσα στη γενικευμένη κρίση αξιών, ιδεών και ιδεολογιών, […] που βρίσκεται η αρχιτεκτονική; Δηλαδή η ποίηση στην καθημερινή μας ζωή, στην πόλη μας, στις πόλεις μας, στη γειτονιά μας;» (Βρυχέα 1993), β) να επανεξετάσει την εναλλακτική της αυτή προσέγγιση και να μελετήσει τους τρόπους που αυτή θα μπορούσε να προσφέρει στη συζήτηση σχετικά με τα σύγχρονα ζητήματα της πόλης. Παράλληλα, η υλοποίηση της έρευνας στοχεύει στην ανάδειξη της έμφυλης διάστασης της κατοίκησης των χώρων του καθημερινού, καθώς και της σημαντικής (αλλά ελάχιστα αναδειγμένης) γυναικείας παρουσίας στην αρχιτεκτονική και πολεοδομική έρευνα.

Αρχικά, η ερευνητική ομάδα θα μελετήσει τις πρωτογενείς πηγές από το αρχείο της καθηγήτριας Άννης Βρυχέα που βρίσκεται στον Τομέα 3 (Αρχιτεκτονικής γλώσσας, Επικοινωνίας και Σχεδιασμού) της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, ώστε να επιχειρήσει να καλύψει ένα σημαντικό κενό που υπάρχει επί του παρόντος στην κατανόηση της σημασίας της αρχιτεκτονικής της καθημερινής ζωής. Με σκοπό να φέρει στο φως το θεωρητικό και υλοποιημένο έργο της Βρυχέα, το παρόν ερευνητικό έργο θα εξελιχθεί περαιτέρω με την οργάνωση, ταξινόμηση και ψηφιοποίηση του υλικού, ώστε αυτό να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ενός καταλόγου, ο οποίος θα αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία ενός ψηφιακού διαδικτυακού αρχείου, ανοικτού και προσβάσιμου για ερευνητές/τριες, φοιτητές/τριες και διδακτικό προσωπικό, με στόχο τη διεύρυνση των εκπαιδευτικών δυνατοτήτων, την ανάδειξη αθέατων δυναμικών του αρχείου και την ενίσχυση της ακαδημαϊκής μνήμης.

Ο Σταύρος Σταυρίδης είναι Δρ. αρχιτέκτονας, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, όπου διδάσκει αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και θεωρία στο προπτυχιακό και μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών. Η έρευνά του εστιάζεται στις μορφές των χειραφετητικών χωρικών πρακτικών και στις διαδικασίες διεκδίκησης και παραγωγής των κοινών στην πόλη. Μετείχε και μετέχει σε πρωτοβουλίες που αφορούν την εκπαίδευση, τις κοινωνικές ελευθερίες και τη διεκδίκηση του «δικαιώματος στην πόλη».

Έχουν εκδοθεί τα βιβλία του: Η συμβολική σχέση με το χώρο (1990), Διαφήμιση και το νόημα του χώρου (1996), Από την πόλη οθόνη στην πόλη σκηνή (2002 Κρατικό βραβείο δοκιμίου, 2019), Η υφή των πραγμάτων (1996 σε συνεργασία με τη φωτογράφο Ε. Κώτσου), Μετέωροι χώροι της  ετερότητας (2010), Towards the City of Thresholds (2011, 2019, επίσης στα Ισπανικά και τα Τούρκικα) Common Space. The City as Commons (2016, Κοινός Χώρος. Η πόλη ως τόπος των κοινών, 2018, επίσης στα Πορτογαλικά, τα Τούρκικα και προσεχώς στα Σέρβικα, τα Ιταλικά και τα Γερμανικά), Common Spaces of Urban Emancipation (2019) και έχει επιμεληθεί τη συλλογή κειμένων Μνήμη και εμπειρία του χώρου (2006). Έχει δημοσιεύσει πλήθος  άρθρων στα Ελληνικά, τα Αγγλικά, τα Γαλλικά, τα Ισπανικά και τα Πορτογαλικά, τα οποία ερευνούν τη νοηματοδότηση του αστικού χώρου και τις πρακτικές της κατοίκησής  του. Είναι διευθυντής του Διατμηματικού Προγράμματος του ΕΜΠ Έρευνα στην Αρχιτεκτονική: Σχεδιασμός – Χώρος – Πολιτισμός και του Εργαστηρίου της Σχολής Αρχιτεκτόνων: Αρχιτεκτονικός Χώρος και Επικοινωνία.

Αναλυτικά στοιχεία στις σελίδες

http://www.arch.ntua.gr/index.php/person/stayros-stayridis/

http://courses.arch.ntua.gr/stavrides.html?i=125566


Ο Σέργιος Στριγκλόγιαννης είναι απόφοιτος της αρχιτεκτονικής σχολής του Universität Stuttgart, με μεταπτυχιακές σπουδές στο KU Leuven (M.Sc. in Human Settlements), και υποψήφιος διδάκτορας στον τομέα Τομέα 3 – “Αρχιτεκτονική Γλώσσα, Επικοινωνία και Σχεδιασμός” της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν στα αστικά κοινά, τη συμμετοχή και στις πρακτικές επανοικειοποίησης του αστικού χώρου, με έμφαση στην αστική τέχνη. Ως υποψήφιος διδάκτορας έχει προσφέρει επικουρικό έργο σε προπτυχιακά μαθημάτα της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. και έχει συμμετάσχει σε διεθνή συνέδρια και εργαστήρια.

 


Η Ερνεστίνα Καρυστιναίου Ευθυμιάτου γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε στη Νάξο. Σπούδασε αρχιτεκτονική (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012), και αυτή τη στιγμή εκπονεί τη διδακτορική της διατριβή στην Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ (Τομέας ΙΙΙ Αρχιτεκτονική Γλώσσα, Επικοινωνία και  Σχεδιασμός), με τίτλο «Εικονογραφικές Αναπαραστάσεις της εξορίας: το σώμα και ο χώρος». Η έρευνά της επικεντρώνεται στους τρόπους με τους οποίους φωτογραφικά τεκμήρια από θεσμικά και προσωπικά αρχεία κατασκευάζουν την εικόνα του χώρου της εξορίας στα νησιά Τρίκκερι και Γυάρο.

Είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος από το Δ.Π.Μ.Σ. «Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός» του ΕΜΠ (2017).  Έχει εργαστεί σαν ελεύθερη επαγγελματίας, σαν εκπαιδεύτρια σε ζητήματα αρχιτεκτονικής κληρονομιάς σε παιδιά πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, και έχει παράσχει επικουρικό διδακτικό έργο στη Σχολή Αρχιτεκτόνων. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν περιοχές συνάντησης της θεωρίας για την κατοίκηση του χώρου και της εικόνας, το χώρο στη συνθήκη της εξαίρεσης, και την έρευνα σε αρχεία.